Waarom houdt de Vega Baja zoveel van de Segura, een rivier die haar zo vaak onder water zette?

Omdat de Segura de Vega Baja net zo hard gevoed heeft als verdronken. In het uiterste zuiden van de provincie Alicante veroorzaakte deze rivier enkele van de zwaarste overstromingsrampen uit de Spaanse geschiedenis (1879, 1987 en 2019), maar dezelfde rivier bevloeit al eeuwenlang de huerta en houdt de streek economisch overeind. Die dubbele band, afhankelijkheid en angst tegelijk, verklaart waarom mensen in Orihuela, Almoradí of Dolores over "hun" rivier praten zoals je elders over een familielid praat.

Kom je uit Nederland of Vlaanderen, dan is waterbeheer bekend terrein: dijken, gemalen, polders, een permanente strijd tegen te veel water. In de Vega Baja werkt het precies omgekeerd. Hier is water maandenlang schaars en dan valt er in een paar uur meer regen dan in een half jaar. Wie hier gaat wonen, begrijpt de streek pas echt als hij die twee gezichten van de Segura kent.

Wat moet je in het kort weten over de Segura?

De riada de Santa Teresa van 15 oktober 1879 blijft de grootste bekende overstroming van de Segura, met meer dan 1.000 doden in het hele stroomgebied, waarvan ongeveer 300 in Orihuela. Na een nieuwe ramp in november 1987 lanceerde de staat het Plan de Defensa contra Avenidas de la Cuenca del Segura, dat de rivier kanaliseerde. In de jaren negentig gold de Segura als een van de meest vervuilde rivieren van Europa, waarna hij werd gesaneerd en in 2015 de European Riverprize kreeg. In september 2019 richtte de DANA opnieuw enorme schade aan in de Vega Baja. En al sinds de middeleeuwen regelt het Juzgado Privativo de Aguas de Orihuela de irrigatieconflicten van de huerta, net zoals de pantano de Tibi de huerta van Alicante sinds 1594 van water voorziet.

Waarom liep de Vega Baja zo vaak onder water?

Omdat het een rivier met brute piekafvoeren is, in een heel lage en dichtbevolkte vlakte. De ramp die alles overschaduwt is de riada de Santa Teresa van 15 oktober 1879: volgens Wikipedia en de kronieken die door Alicante Plaza zijn samengebracht, vielen er meer dan 1.000 doden in het hele stroomgebied, onder wie 761 in Murcia en ongeveer 300 in Orihuela. De afvoer in de stad wordt geschat op meer dan 2.000 kubieke meter per seconde, en in sommige straten van Orihuela stond het water tot 3,80 meter hoog, tot aan de eerste verdieping.

Een eeuw later, in november 1987, zette een nieuwe gota fría de hele Vega Baja onder water. De regering riep het gebied uit tot rampgebied via koninklijk wetsbesluit 4/1987, aldus de Confederación Hidrográfica del Segura. En in september 2019 sloeg de DANA nog harder toe: volgens Wikipedia en Tiempo.com viel er tot 521 liter per vierkante meter in Orihuela, werden ongeveer 4.000 mensen geëvacueerd of raakten ze ingesloten, bezweek een dijk richting Almoradí en Algorfa, en vielen er doden in de comarca, onder meer in Orihuela, Redován en Dolores.

Hoe bepaalde het water het bestuur van de streek?

Door het hele landbouwleven van het zuiden van Alicante al sinds de middeleeuwen rond water te organiseren. In de Vega Baja wordt de verdeling van water tussen de irrigerende boeren geregeld door het Juzgado Privativo de Aguas de Orihuela. Volgens Wikipedia en de website van de instelling zelf is het oudste geschreven document een privilege van koning Alfons X de Wijze van 14 mei 1275, dat gebruiken uit de Arabische periode op papier zet. De Generalitat Valenciana heeft de rechtbank erkend als immaterieel cultureel erfgoed (Bien de Interés Cultural). Wil je die bevloeide vlakte en haar palmen beter begrijpen, lees dan ook onze gids over het Palmeral van Elche en de huertas van Alicante.

Verder naar het noorden hangt de huerta van Alicante van een ander bouwwerk af: de pantano de Tibi. Volgens LinkAlicante en de Universitat Jaume I werd deze dam in 1580 begonnen onder leiding van ingenieur Juan Bautista Antonelli, in opdracht van Filips II, en in 1594 voltooid. Met zijn 46 meter hoogte geldt hij als de oudste grote stuwdam van Europa die nog altijd in bedrijf is. Hij voedt de huerta van Alicante nog steeds via het Canal de la Huerta, met water uit de Riu Verd, stroomafwaarts Monnegre genoemd.

Hoe werd een open riool weer een rivier?

Door een lange sanering, waardoor het verhaal van de Segura niet alleen over angst gaat maar ook over herstel. In de jaren negentig waren er in Europa weinig rivieren die er slechter aan toe waren: volgens iAgua en Alicante Plaza werd de Segura toen omschreven als een "open riool", met stankoverlast die het leven vlak bij het water voor duizenden bewoners onaangenaam maakte. Dankzij een pionierend plan voor waterzuivering en hergebruik van afvalwater was de rivier in minder dan tien jaar gesaneerd, met in 2015 de European Riverprize als resultaat, de belangrijkste internationale prijs in de sector, gevolgd door een finaleplaats voor de International Riverprize in 2016. Soorten die verdwenen waren, zoals de otter en de aal, kwamen terug.

Wat veranderde het Plan de Defensa, en wat leerde 2019?

Het Plan de Defensa maakte van de bedding van de Segura een veel breder en rechter kanaal. Volgens de Confederación Hidrográfica del Segura verhoogde het Plan de Defensa contra Avenidas de la Cuenca del Segura, gelanceerd via koninklijk wetsbesluit 4/1987, de nuttige capaciteit van de bedding van ongeveer 120 kubieke meter per seconde naar 400 kubieke meter per seconde voor een hoogwater met een herhalingstijd van 50 jaar. Dat gebeurde met 13 nieuwe stuwdammen (178 hm³) en door talrijke meanders weg te halen die de afvoer hinderden.

De DANA van 2019, goed voor meer dan 1.300 miljoen euro schade in de Vega Baja volgens de gepubliceerde balansen, liet zien dat het risico niet weg is. Daarop volgde het wederopbouw- en preventieplan Vega Renhace. Net als bij de Turia in Valencia zijn deskundigen het niet volledig eens over de beste balans tussen kanalisatie, stuwdammen en herstel van natuurlijke rivierlopen, en dat technische debat beslechten wij hier niet.

Wat betekent dit als je hier woont of een huis zoekt?

Vooral dat je de vlakte leert lezen. De Vega Baja is laag en vlak, en de rivier heeft een lange geschiedenis van dijkdoorbraken. Dat maakt de streek niet onbewoonbaar, want er wonen honderdduizenden mensen, maar het maakt drie reflexen logisch:

• Vraag bij de gemeente na hoe een perceel of woning op de overstromingskaarten (zonas inundables) staat, voordat je koopt of een huurcontract tekent.
• Check wat je woonverzekering precies dekt bij overstroming en welke rol het Consorcio de Compensación de Seguros in Spanje speelt bij buitengewone risico's. Onze gids over verzekeringen in Spanje legt uit hoe dat systeem in elkaar zit.
• Volg bij zware regen altijd de officiële waarschuwingen (AEMET en de hulpdiensten), niet de verhalen op sociale media.

Verder is het gewoon een prachtige streek om te ontdekken, te voet of met de fiets langs de gesaneerde Segura, en op de markten waar de opbrengst van de huerta belandt. Voor wie zich afvraagt waarom water hier zo'n gevoelig thema blijft, ook uit de kraan: lees ook kraanwater en kalk op de Costa Blanca.

Veelgestelde vragen over de Segura en de Vega Baja

Wat is de zwaarste overstroming uit de geschiedenis van de Vega Baja?
De riada de Santa Teresa van 15 oktober 1879, de grootste bekende overstroming van de Segura, met meer dan 1.000 doden in het hele stroomgebied, waarvan ongeveer 300 in Orihuela, volgens de historische kronieken die op meerdere bronnen zijn gecheckt.

Is de Segura vandaag nog gevaarlijk?
Het Plan de Defensa van na 1987 verhoogde de capaciteit van de bedding fors, maar de DANA van 2019 liet zien dat het risico in zo'n lage vlakte blijft bestaan. Het plan Vega Renhace moet de preventie juist versterken.

Waarom zegt men dat de Segura "herrezen" is?
Omdat hij in de jaren negentig een van de meest vervuilde rivieren van Europa was en in minder dan tien jaar werd gesaneerd dankzij een zuiveringsplan, met de European Riverprize 2015 als erkenning en de terugkeer van otter en aal als zichtbaar resultaat.

Wat is de pantano de Tibi en waarom is die belangrijk?
Een in 1594 voltooide stuwdam bij Alicante, beschouwd als de oudste grote stuwdam van Europa die nog in gebruik is. Hij voedt de huerta van Alicante al eeuwenlang via het Canal de la Huerta.

Bronnen (feiten gecheckt en volledig herschreven, nooit gekopieerd): Wikipedia en Alicante Plaza (riada de Santa Teresa van 1879), Confederación Hidrográfica del Segura en Diario Información (overstroming van 1987 en Plan de Defensa contra Avenidas), iAgua en Alicante Plaza (vervuiling en sanering van de Segura), RETEMA en International RiverFoundation (European Riverprize 2015 en International Riverprize 2016), Wikipedia en Tiempo.com (DANA van september 2019 en plan Vega Renhace), LinkAlicante en Universitat Jaume I (pantano de Tibi), de officiële site van het Juzgado Privativo de Aguas de Orihuela en de Generalitat Valenciana (waterrechtbank), geraadpleegd in juli 2026. De kerncijfers (dodentallen, afvoeren, capaciteit van de bedding) zijn op meerdere van deze bronnen gecheckt.

Feiten gecontroleerd in juli 2026. Maatregelen tegen overstromingen en de inrichtingsplannen rond de Segura evolueren voortdurend, en het debat onder deskundigen over de beste aanpak blijft open. Dit artikel is voorbereid met hulp van AI en daarna gecheckt, geverifieerd en nagelezen door onze redactie, die de redactionele verantwoordelijkheid draagt.