LGBTQIA+ zorg aan de Costa Blanca: testen, PrEP en transtraject

Voor een gratis, anonieme en snelle hiv-test aan de Costa Blanca ga je naar het CIPS in Alicante, het centrum voor informatie en preventie van hiv en soa's: geen afspraak nodig, geen SIP-kaart, geen papieren, je wordt geïdentificeerd met een code. Voor PrEP geldt in Spanje iets wat een Nederlandse lezer zal verbazen: die wordt hier sinds november 2019 volledig door de openbare zorg gedragen, terwijl je in Nederland sinds augustus 2024 je pillen zelf betaalt. En voor een transtraject loopt de weg via je huisarts, je SIP-kaart en de gendereenheid van je gezondheidsdistrict. Dit is hoe het hier werkt, en waar het verschilt van thuis.

Waar laat je je gratis en anoniem testen?

Het CIPS van Alicante (Centro de Información y Prevención del Sida e ITS) doet snelle hiv-tests met uitslag binnen het uur.

• Gratis en anoniem: je geeft geen naam, je krijgt een code.
• Zonder afspraak, en zonder dat je al in het Spaanse zorgsysteem zit: geen SIP-kaart en geen verblijfspapieren vereist.
• Contact: 900 70 20 20 (gratis) of 965 169 070.
• De openingstijden wisselen per periode. Bel voor je komt, dat scheelt een verloren middag.

Dit is precies het adres voor wie hier net is aangekomen en nog niets geregeld heeft. Je hoeft niet te wachten tot je administratie rond is om je te laten testen.

Hoe kom je hier aan PrEP?

PrEP, de preventieve behandeling tegen hiv, wordt in Spanje sinds november 2019 gedragen door de openbare gezondheidszorg. Het voorschrift komt van een gespecialiseerde eenheid en je haalt de medicatie op bij de ziekenhuisapotheek, niet bij de apotheek op de hoek. Het CIPS van Alicante is een van de plekken waar dat traject loopt.

De toegangscriteria zijn nationaal vastgelegd en gelden onder meer voor mannen die seks hebben met mannen en voor transgender personen met recente risicofactoren. Wil je de gewone weg via het zorgsysteem bewandelen, dan heb je je SIP-kaart nodig, en het helpt als je weet hoe de Spaanse gezondheidszorg werkt.

Wat is het verschil met Nederland?

Groot, en niet in het voordeel van thuis. Sinds 1 augustus 2024 is de tijdelijke Nederlandse subsidieregeling afgelopen. De medische begeleiding bij de GGD blijft gratis (screening, controles, consulten), maar de pillen betaal je nu zelf: ruwweg 30 euro voor 30 tabletten, tegenover 7,50 euro voor 30 in de oude regeling. Wie vanuit Nederland naar Spanje verhuist en PrEP gebruikt, gaat er op dit punt dus juist op vooruit, op voorwaarde dat je in het Spaanse systeem zit.

En in België?

België vergoedt PrEP sinds 2017 via de verplichte ziekteverzekering (RIZIV). De voorwaarden zijn strikter dan in Spanje wat het circuit betreft: het voorschrift moet komen van een specialist verbonden aan een aids-referentiecentrum, bijvoorbeeld het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen, met regelmatige opvolging in dat centrum. De aanvraag tot terugbetaling geldt een jaar en is verlengbaar, en je restbedrag ligt rond 12 euro per doos van 30.

Samengevat voor wie verhuist: het Spaanse systeem is royaler dan het huidige Nederlandse en vergelijkbaar met het Belgische, met als verschil dat je in Spanje ook bij een centrum als het CIPS terechtkunt en niet uitsluitend bij een referentieziekenhuis.

Hoe loopt een transtraject in de Comunitat Valenciana?

De weg is in principe eenvoudig:

• Je gaat naar je huisarts in het openbare systeem, met je SIP-kaart.
• Die verwijst je door naar de gendereenheid (UIG) die aan jouw gezondheidsdistrict is gekoppeld.
• Daar loopt de begeleiding verder, met endocrinologie en eventuele verdere stappen.

Eén punt om te weten voor je vertrekt. De nationale wet van 2023 gaat uit van zelfbeschikking voor je juridische erkenning, maar het Valenciaanse zorgprotocol houdt vast aan een voorafgaande psychologische evaluatie voordat de endocrinologie begint. Juridisch en medisch lopen hier dus niet gelijk op. Voor een Nederlandse lezer is dat herkenbaar, want de Nederlandse wet van 2014 werkt ook met een deskundigenverklaring. Voor een Belgische lezer, gewend aan de wet van 2018 zonder medische voorwaarden, voelt het als een stap terug. Wat je rechten zijn op papier, van huwelijk tot geslachtsregistratie, lees je in onze gids over LGBTQIA+ rechten in Spanje.

Waar vind je psychische steun?

• Orienta (Comunitat Valenciana), 900 10 10 15: gratis, op werkdagen, met psychologische, sociale en juridische begeleiding voor LGTBI-personen en hun omgeving.
• Lijn 028, nationaal, 24 uur per dag, 365 dagen per jaar, gratis en vertrouwelijk.

Ook hier geldt de taalwaarschuwing: de lijn 028 wordt niet in het Nederlands bediend. Ze werkt in het Castiliaans, Catalaans, Galicisch, Baskisch, Engels en Frans. Vraag dus meteen om Engels als je het gesprek niet in het Spaans wilt voeren. Dat is geen ideale situatie, maar wel de snelste route naar iemand die luistert.

Hoe zit het met behandeling bij hiv?

De antiretrovirale behandeling is in Spanje gratis en universeel, via het ziekenhuis. Je hoeft je daar geen zorgen over te maken op basis van je inkomen.

Belangrijk voor wie zijn papieren nog niet in orde heeft: sinds maart 2026 vereenvoudigt een decreet de toegang tot zorg, ook zonder legaal verblijf. Met een verklaring op eer en een bewijs van aanwezigheid (bijvoorbeeld je empadronamiento of facturen op je naam) krijg je een voorlopig document en meteen toegang tot zorg. Wacht dus niet op een perfect dossier om een behandeling te starten of voort te zetten.

Welke vaccins zijn hier beschikbaar?

• Mpox: beschikbaar bij het CIPS en bij de diensten preventieve geneeskunde van de ziekenhuizen, met voorrang voor de doelgroepen die door de gezondheidsdienst zijn aangewezen.
• HPV: gratis voor mannen die seks hebben met mannen tot 45 jaar. Tot 25 jaar volstaat één dosis, daarboven zijn er twee nodig.

Ben je in Nederland of België al (deels) gevaccineerd, neem je vaccinatiegegevens dan mee. Dat voorkomt dat je een schema opnieuw begint terwijl dat niet hoeft.

Veelgestelde vragen over LGBTQIA+ zorg aan de Costa Blanca

Kan ik me laten testen zonder SIP-kaart?

Ja. Bij het CIPS in Alicante is de snelle hiv-test gratis en anoniem, zonder afspraak, zonder SIP-kaart en zonder verblijfspapieren. Je krijgt een code in plaats van een naam. Het is daarmee ook het adres voor wie hier pas net woont.

Is PrEP hier echt gratis?

De Spaanse openbare zorg draagt PrEP sinds november 2019, met voorschrift van een gespecialiseerde eenheid en afhalen bij de ziekenhuisapotheek. Je moet wel aan de nationale criteria voldoen en in het systeem zitten. Dat is gunstiger dan de Nederlandse situatie sinds augustus 2024, waar je de pillen zelf betaalt.

Loopt mijn transtraject uit Nederland of België hier gewoon door?

Niet automatisch. Je gaat via je huisarts en je SIP-kaart naar de gendereenheid van je district, en het Valenciaanse protocol voorziet een psychologische evaluatie voor de endocrinologie begint. Neem je medisch dossier en je behandelgegevens mee, vertaald, dat scheelt tijd.

Wordt de hulplijn in het Nederlands bediend?

Nee. De lijn 028 werkt in het Castiliaans, Catalaans, Galicisch, Baskisch, Engels en Frans, niet in het Nederlands. Vraag om Engels. Bij een acute noodsituatie bel je 112.

Bronnen (feiten gecontroleerd en volledig herschreven, nooit gekopieerd): Spaans Ministerie van Volksgezondheid voor PrEP en de hiv-behandeling; Conselleria de Sanitat (Generalitat Valenciana) voor het CIPS, de gendereenheden en de vaccinatieprogramma's; GGD Nederland voor de Nederlandse PrEP-regeling sinds augustus 2024; RIZIV voor de Belgische terugbetaling via de aids-referentiecentra.

Informatie geverifieerd in september 2026. Openingstijden, tarieven, terugbetalingsvoorwaarden en medische protocollen veranderen, en dit artikel vervangt geen medisch advies: bevestig altijd bij het centrum of bij je arts voor je op stap gaat. Dit artikel is voorbereid met hulp van AI en daarna gecheckt, geverifieerd en nagelezen door onze redactie, die de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Een fout gezien? Schrijf ons op hello@thedailycostablanca.com, wij corrigeren.