Kwallen op de stranden van Valencia: herkennen, reageren, beschermen

Elke zomer speelt zich op de stranden van Valencia hetzelfde tafereel af: een gil, een kind dat huilend uit het water komt, een been dat rood wordt en een groepje dat zich rond de reddingspost verzamelt. Kwallen horen inmiddels bij het decor van de Middellandse Zee, en hun aantal neemt jaar na jaar toe. Deze gids wil je niet bang maken: de overgrote meerderheid van de steken is onschuldig. Maar de juiste handelingen kennen, ze kunnen herkennen en begrijpen wanneer ze komen, kan van een verpeste dag een simpele schrik maken. Hier het belangrijkste, serieus.

Wie zijn ze? De soorten die je kunt tegenkomen

Niet alle kwallen zijn hetzelfde. Aan de kust van Valencia komen er een paar geregeld terug.

De meest voorkomende en meest brandende is de Pelagia noctiluca, hier aguamala of lichtgevende kwal genoemd: klein, paars of roze, met lange tentakels, verantwoordelijk voor het merendeel van de pijnlijke steken. Daarna komen grotere maar veel minder agressieve soorten: de Cotylorhiza tuberculata, bijgenaamd huevo frito (spiegelei) vanwege haar gele, bolle uiterlijk, en de Rhizostoma pulmo, imposant maar nauwelijks brandend. De kompaskwal (Chrysaora), herkenbaar aan haar spaakvormige strepen, brandt matig. De oorkwal (Aurelia, doorzichtig met vier ringen) is vrijwel ongevaarlijk.

Twee gevallen verdienen bijzondere aandacht. De avispa de mar (Carybdea marsupialis), een kleine, bijna doorzichtige kubuskwal, is zeldzaam maar haar steek is duidelijk pijnlijker: haar aanwezigheid wordt op sommige stranden van de regio in de gaten gehouden. En vooral de carabela portuguesa (Physalia physalis), het Portugees oorlogsschip: technisch gezien geen kwal maar een kolonie organismen, herkenbaar aan haar doorzichtige blauwpaarse drijver. Ze komt weinig voor in de Middellandse Zee maar is echt gevaarlijk, en haar tentakels branden nog steeds, ook als ze aangespoeld op het zand ligt. Je raakt ze nooit aan, zelfs niet dood.

Waarom steeds meer kwallen?

Het is geen inbeelding. De toestroom is te verklaren door een combinatie van factoren: de opwarming en de stijging van de watertemperatuur, de stromingen en getijden, de schommelingen in zoutgehalte bij riviermondingen en de overbevissing van hun natuurlijke vijanden zoals schildpadden en bepaalde vissen. Daar komt de wind bij: een vlaag levante (oostenwind) is genoeg om hele scholen die op zee dreven naar de kust te duwen.

Wanneer moet je opletten?

Het gevoelige seizoen loopt vooral van het late voorjaar tot het late najaar, met pieken die sterk verschillen van week tot week. Er is geen vaste kalender: alles hangt af van de wind en de stromingen van de dagen ervoor. De praktische regel is simpel: na meerdere dagen zeewind of grote hitte verdubbel je je aandacht en maak je er een gewoonte van de toestand van de stranden te checken voordat je gaat zwemmen.

Bij een steek: de juiste handelingen

Zo pak je het aan volgens het Spaanse Rode Kruis. Het is precies, en sommige wijdverbreide reflexen werken juist averechts.

Wat je moet doen:

• Kom rustig uit het water en ga naar de reddingspost.
• Verwijder de tentakels die nog aan de huid kleven zonder ze met blote handen aan te raken: gebruik een pincet, de rand van een stevig pasje of handschoenen.
• Spoel met zeewater, nooit met zoet water.
• Leg er kou op (een coldpack, zonder het ijs rechtstreeks op de huid te leggen) om de pijn te verzachten.

Wat je vooral niet moet doen:

• Niet met zoet water spoelen en niet wrijven of krabben: daardoor barsten de netelcellen die op de huid zijn achtergebleven en wordt de steek erger.
• Vermijd azijn, ammoniak, alcohol en andere huismiddeltjes: voor de soorten van de Middellandse Zee kunnen ze de reactie verergeren.
• Vergeet de mythe van de urine: het helpt niet en kan zelfs irriteren.

Wanneer je met spoed naar de dokter moet. De meeste steken bedaren binnen een paar uur. Maar bel de hulpdiensten of 112 bij een heftige reactie: ademhalingsproblemen, onwel worden, sterke zwelling, een heel uitgebreide steek, of als het slachtoffer een klein kind of een kwetsbaar persoon is, of als de steek in het gezicht zit. Bij een carabela portuguesa is de pijn hevig en is medische hulp nodig.

De vlaggen en preventie

Op bewaakte stranden past het Rode Kruis een protocol toe. Worden er op een dag meerdere steken gemeld, dan wordt er een witte vlag met een tekening van een kwal gehesen om de badgasten te waarschuwen. Zijn er heel veel kwallen, dan kan men overgaan op de rode vlag, die zwemmen simpelweg verbiedt. Voordat je het water in springt, maak er dus een gewoonte van naar de vlaggen te kijken en het aan de strandwachten te vragen.

Een paar eenvoudige voorzorgen verkleinen het risico: je informeren over de toestand van de zee voordat je vertrekt, alert blijven na een oostenwind, nooit een aangespoelde kwal aanraken ook al lijkt ze dood, en de kinderen aan de waterlijn in de gaten houden, waar de drijvende tentakels het verraderlijkst zijn.

Een koel hoofd houden

Kwallen mogen je zomer niet bederven. Ze horen bij de Middellandse Zee, net als het turquoise water en de zonsondergangen boven het zand. Bijna alle steken laten alleen een rode plek en een goede les achter. Het belangrijkste is de juiste handelingen te kennen, de vlaggen te respecteren en de stranden van Valencia te genieten, gewoon goed geïnformeerd. Fijn zwemmen, en houd het water in de gaten.

De redactie van The Daily Valencia